در برخی موارد هر کجا که نامی از محجورین برده می شود، قیم نیز نقشی ایفاء می کند.
در این مقاله تلاش بر این است تا نهاد حقوقی قیمومیت برخ مورد بررسی قرار گیرد.
واژه قیم در لغت به معنی سرپرست و متولی شخص محجوراست و محجور شخصی است که از انجام قسمتی از اعمال حقوقی منع شده است.
قیم کیست و چه وظایفی دارد؟
در علم حقوق محجور شامل ۳ گروه از اشخاص می باشد:
- صغار(جمع واژه صغیر): شخصی که به سن بلوغ شرعی نرسیده است؛ که برای پسران ۱۵سال و برای دختران ۹ سال تمام می باشد.
- غیر رشید(سفیه): شخصی که به رشد عقلی دست نیافته و تصرفات او در اموالش عقلانی نباشد.
- مجنون: شخصی که از اختلالات قوای دماغی رنج می برد، به عبارتی قوه عقل و درک ندارد
ماده ۱۲۱۸ قانون مدنی به تعیین اشخاصی که نیازمند تعیین قیم هستند پرداخته است؛ بنحویکه برای فرد صغیر زمانی نوبت به تعیین قیم می رسد که ولی خاص (پدر یا جد پدری) نداشته باشد.
در خصوص افراد مجنون و سفیه بر اساس زمانی که حالات جنون و سفاهت رخ داده است دو مقرره وجود دارد:
الف) جنون و عدم رشد متصل به زمان صغر آنان باشد.
ب) جنون و عدم رشد پس از سن بلوغ و رشید شدن آنان حادث شده باشد.
در خصوص افراد مجنون و سفیه بر اساس زمانی که حالات جنون و سفاهت رخ داده است دو مقرره وجود دارد:
الف) جنون و عدم رشد متصل به زمان صغر آنان باشد.
ب) جنون و عدم رشد پس از سن بلوغ و رشید شدن آنان حادث شده باشد.
در فرض اول چنانچه ولی خاص داشته باشند، وظایف سرپرستی برعهده ولی خاص بوده و نوبت به تعیین قیم نمی رسد.
ولیکن در فرض دوم با توجه به حدوث رشد و ایجاد حالات سفاهت و جنون پس از آن، می بایست قیم تعیین شود که در این حالت پدر یا جد پدری نیز در صورت داشتن صلاحیت می توانند بعنوان قیم تعیین گردند.
نهاد قیمومیت علاوه بر اینکه یک تاسیس حقوقی و قضایی است، در ابتدا یک نهاد خانوادگی می باشد و با توجه به میزان اهمیت آن معمولا دادگاه ها برای تعیین قیم اشخاصی را که رابطه خویشاوندی و نسبی نزدیک تری با فرد محجور دارند را برای تعیین سمت قیم در اولویت قرار می دهند.
با توجه به اینکه مادر بر فرزند ولایت ندارد، پس از فوت پدر، در صورت داشتن صلاحیت می تواند عهده دار سرپرستی و قیمومیت وی شود و این سمت تا زمانی که مادر ازدواج نکرده باشد برای وی باقیست.
وی در صورت ازدواج مکلف است موضوع را ظرف یک ماه به مرجع صالح اعلام نماید که حسب مورد یا قیم جدید یا ناظر تعیین می شود؛ چنانچه مادر ازدواج مجدد را اعلام ننماید، دادگاه میتواند وی را عزل و قیم دیگری تعیین نماید.
برخی از وظایف قیم :
- قیم وظیفه نگهداری، مراقبت، اصلاح و تربیت شخص محجور و همچنین اداره امور مالی و غیر مالی ایشان را برعهده دارد.
- لیست برداری از اموال و دارایی های فرد محجور و اعلام به مرجع صلاحیت دار.
- ارائه حساب تصدی امور در پایان سال و پایان سمت قیمومیت و …..
برخی از اختیارات قیم:
- عدم حق دریافت قرض یا وام برای محجور مگر با کسب اجازه دادستان.
- عدم امکان خاتمه دادن دعاوی محجور به صلح، مگر با تصویب دادستان.
- عدم امکان معامله قیم با محجور، اعم از اینکه مال خود را به محجور بفروشد یا مالی از محجور را بخرد.
- فروش اموال منقول و استفاده از آن در محلی دیگر، با رعایت صلاح و غبطه محجور.
- عدم امکان فروش اموال غیر منقول، مگر بار عایت غبطه و به دستور دادستان.
- آیا برای شخص محجور تعیین یک قیم کفایت می کند؟
معمولا یک قیم برای محجور کافی است مگر اینکه میزان تکالیف و مسئولیت های قیم بنحوی باشد که یک نفر به تنهایی نتواند از عهده آن برآید؛ در چنین حالتی مقام صلاحیت دار نسبت به تعیین چند قیم حسب نیاز اقدام می نماید.
- آیا زن میتواند قیم شود؟
بله، البته در صورتی که متاهل باشد با اعلام اجازه از طرف شوهر و در صورت مجرد بودن، در صورت ازدواج می بایست موضوع را سریعا به دادگاه اعلام نماید.
- برای تعیین قیم کدام دادگاه صالح به رسیدگی است؟
دادگاه محل اقامت محجور و اگر اقامتگاه قانونی نداشته باشد، دادگاه محلی که در آن سکونت دارد.
